فلسفه هفت سین
فلسفه سفره هفت سین نوروزی/ سينهاي سفره نماد چيست؟
خبرگزاری شبستان: جشن نوروز از آیین های باستانی و ملی ایرانیان است که یکی از مقدمات مهم و اصلی آن، گستراندن "سفره هفت سین" از هفت نعمت خداوندی است که ساعاتی پیش از تحویل سال نو گسترده شده و در مدت سیزده روز نوروز نگه میدارند و در پایان این دوره، سبزه ی سفره هفت سین را به آب میدهند.
آیینها و برگزاری آنها برخاسته از باورها، فرهنگ، تاریخ، مکتب، شیوه زندگی، شرایط جغرافیایی، اسطورهها و نیز نشان از خواست و آرزوهای خفته مردم هر سرزمین است که باید فلسفه زیبای آیینهای خود را بدانیم چرا که همین آیینها به جامعه سربلندی و به مردم سرزندگی میدهند.
از مشهورترین مراسم نوروزی ایرانیان، گستردن سفره هفت سین است. این سفره را با هفت چیز که نام آنها با حرف «سین» آغاز می شود، تزیین می کنند با ظهور اسلام در ایران زمین، سفره هفت سین ایرانیها به قرآن مجید مزین شده و آغازین ساعات سال نو را با دعای معروف تحویل سال و خواندن آیاتی از قرآن جشن می گیرند.
گسترانیدن سفره هفت سین در عید نوروز، عملی است نمادین که افزون بر تأثیر آن در شادابی دل و جان انسان، دربردارنده نکته های ارزنده و پیام های اخلاقی و تربیتی است. «هرکدام از اجزای هفت سین، نشانه مفاهیمی چون رویش، زایش و باروری، فراوانی و برکت و مانند آنهاست و آدمی را به سوی این آموزه ها فرا می خواند.
متاسفانه، سالهاست که تماشاگر دخل و تصرفهای نادرست و بیمعنا یا به نوعی تحریف این سنت باستانی بوده و هستیم. در همین اندیشه، کوشیدیم با راز گشایی کوتاه از معانی هفت سین نوروزی، حقیقت هفت سین نوروزی را یادآور شویم.
فلسفه سفره هفت سین نوروزی
در آیینهاى باستانى ایران براى هر جشن «خوانی یا سفره ای» گسترده مىشد که داراى انواع خوراکىها بود. سفره نوروزى «هفت سین» نام داشت و مىبایست از بقیه سفره ها رنگین تر باشد.
سفره هفت سین مــعــمـولاً چـند ســاعــت مانــده به زمان تـــحویل ســـــال نو آمـــاده بود و بر صفحه اى بلندتر از سطح زمین چیده مى شد. همچنین میزدپان (MAYZADPAN) به منظور پخش کردن خوراکىها در کنار سفره گماشته مىشد. سفره هفت سین نوروزی برپایه عدد مقدس هفت بنا شده بود.
روايات گوناگون از هفت سين نوروزی
در گذشته عدد هفت خوش يمن، مبارك و حتي مقدس تلقي مي شده است. هفتسین در مراسم نوروزی به روایتهای گوناگون به وجود آمده است، گروهی از پژوهشگران بر این باورند كه در جشن نوروز، میوهها، شیرینیها و خوراکیها را در هفت عدد از سینیها میچیدند و بر سفره نوروزی میگذاشتند و آن را هفتسینی میگفتند که بعدها در طول زمان به هفتسین تبدیل شده است.
بنا به روایتی هفت «سین» ابتدا هفت «شین» بود. برخی از محققان معتقدند که پیش از اسلام، در این سفره هفت شین می گذاشته اند همچون شمع، شیرینی، شیر، شراب، شهد و شاهدانه، اما بعد از حضور اسلام به دلیل ممنوعیت مصرف شراب، خواهر و همزاد شراب را که «سرکه» مى شد انتخاب کردند و اینگونه شین به سین تغییر پیدا کرد.
گروهی دیگر بر این گمانند که ابتدا هفتچین یعنی هفت نوع چیدنی از درخت، بوده است که بعدها به هفتسین تغییر یافته است. اما قرن هاست که در سفره عید هر ایرانی، هفت گونه خوردنی و سبزه که حرف نخست آن «سین» است، چیده می شود.
چرا «هفت» در سفره هفت سين نوروزی
عدد هفت در زبان باستانی به نام "امرداد" است. امرداد معنای جاودانگی و بی مرگی نام داشت و از آنجايی که این عدد معنای زیبای زندگی و جاودانگی را میداد هفت واژه را به نشانه آن گزینه کرده و بر خوان نوروزی میچینند.
نگاهي گذرا به واقعيت هاي طبيعي، كتب الهي، باورهاي مردم، هنر معماري، موسيقي، خط و نيز ادبيات ملل نشان مي دهد كه عدد هفت تا چه حد مورد توجه ويژه قرار دارد. هفت برای ایران و ایرانیان باستان مقدس بود و از آن برای مفاهیم مثبت، خوش یمنی و فال نیک استفاده میشد مانند؛ هفت رنگ رنگین کمان، هفت خان رستم در شاهنامه، هفت آسمان، هفت اقلیم، هفت روز هفته، هفت فرشته، هفت شهر عشق در عرفان، هفت پیکر و ... .
در قرآن كريم و نيز نزد مسلمانان ايراني عدد هفت جداي از ساير عددها مورد توجه قرار دارد. در برخي از آيهها و سورههاي قرآن از عدد هفت نام برده شده و نيز قرآن را مشتمل بر هفت موضوع دانستهاند. مناسك حج هفت مرحله دارد و نخستين قاريان نيز هفت نفر بودهاند.
سينهاي سفره هفت سين نماد چيست؟
هرکدام از اشياء و خوراکيهاي انتخابي بر سرسفره هفتسين در عيد نوروز نمايانگر نماد و معناي خاص در زندگي ايرانيان ميباشند. خوان هفت سین پارسی با سیب، سیر، سماک(سماق به عبارتی سماغ)، سرکه، سمنو، سنجد و سبزه چیده میشود. اين خوراکي و اشياء به همراه کلامالله مجيد در سر همه سفرهاي هفتسين در سراسر ايران هميشه بطور ثابت وجود دارد.
پس میتوان گفت: گذاردن سنبل، سکه و سماور که نه خوراکی هستند و نه پارسی، هیچ حقیقت هفت سینی ندارند. و نیز گزینههایی چون سوزن، سنجاق، ساعت و....
ماهی قرمز نیز که سمبل عید کشور چین و چینیهاست که به خوان هفت سین نوروزی ایرانی ها وارد شده است. غافل از اینکه در عید چینی ها ماهی قرمز را رها میکنند تا زندگی جریان یابد ولی ما ماهی قرمز را اسیر تنگ بلورین کرده و تا رسیدن مرگ آنها نگهداری میکنیم.
در صورتیکه در هفت سین پارسی انار به نشانه باروری و عشق و یا سیب سرخ درون ظرف آب پاک و زلال رها میشود تا عشق و باروری همچنان پاینده بماند.
اجزای سفره هفت سین عبارتند از :
قرآن کریم
ایرانیان به هنگام چیدن سفره هفت سین اولین و مهمترین موردی را که بر سفره قرار می دهند، قرآن کریم است. ایرانیان مسلمان به نشانه توکل و توسل به خداوند متعال در آغاز سال و درخواست بهترین ها از خالق خویش قرآن را در بهترین جای سفره قرار داده و پس از آن اجزای دیگر را می چینند.
سبزه
شاید زیباترین ویژگی سفره هفت سین را میتوان به وجود سبزه آن دانست، به این دلیل که سبزه با رنگ و طراوت خود دلها را شادمان می سازد و با نگریستن به آن طلوع سال جدید را زیباتر میکند. در ایران باستان رسم بر این بود که ۲۵ روز قبل از نوروز در کاخ پادشاهان ۱۲ ستون از خشت خام برپا میساختند و بر هرکدام یک نوع غله میکاشتند و معتقد بودند اگر سبزهها خوب بروید سال پر برکتی است. دانههایی که امروزه کشت میشود بیشتر گندم و عدس است.
سیب
سیب، نمادی از تندرستی و زیبایی است. سیب را مادر یا پدربزرگ خانواده بر سفره هفت سین می چیند شاید به آن خاطر که همه ما بارها شاهد دلواپسی و نگرانی مادر خانواده برای حفظ سلامتی اعضای خانه بوده ایم.
سمنو
سمنو که از جوانههای تازه رسیده گندم تهیه میشود، نماد فراوانی خوراک و غذاهای خوب و پر نیرو است و نیز نمادی برای زایش گیاهی و بارور شدن گیاهان است.
سنجد
سنجد که عطر برگ و شکوفههای آن محرک عشق و مهر است و از مقدمات اصلی زایندگی به شمار میآید، باید بر سر خوان نوروزی نمایان باشد. وجود سنجد در سفره نوروزی انگیزه زایش کیهانی است.
سیر
نماد میکروب زدایی و پاکیزگی محیط زیست و سلامت بدن و نیز زدودن چشم زخم است که باید حتما بر سر سفره نهاده شود. به اعتقاد زرتشتیان بوی سیر دیوان را میگریزاند. زرتشتیان سیر را با تکههای نان که در آن ترید کردهاند، در مراسم پرسه با سداب به کار میبرند و بر سر سفره نیایش میگذارند.
پوست سیر را هرگز در جایی نمیگذارند زیرا معتقدند از سحر هم بدتر است، به همین جهت برای کندن پوست آن ابتدا سیر را در آب میخیسانند و بعد پوستش را میکنند، هم چنین معتقدند اگر پوست سیر را با پیاز گلپر و اسفند در خانه بسوزانند، به خصوص در صبح روز پنجشنبه، بویش، خانه را پاک میکند.
سرکه
همانند سیر نمایانگر پاکی محیط، زدودن آلودگی و باطل کردن سحر و جادو است.
سماق
سماق نماد عشق مهر و پیوند دلها است که بر سر سفره هفت سین نهاده میشود.
امسال هفت سین فاطمی برپا کنید
اما چینش سفره ی امسال تفاوت دارد سين هر سفره، سلامی ست که بر یاس شده است روضه ی چادر خاکی همه جا پیچیده سیب ها طعم خوش کوثر و اخلاص شده است... جان گل های جهان پیشکش یاسی که زخمی سیلی باد و ستم داس شده است...
اگر اهل سفره هفت سین هستید امسال هفت سین فاطمی برپا کنید از القاب حضرت زهرا(سلام الله علیه) مانند؛ سلیمه، سید النساء، سرالله، سرالعظمه، سعیده، ساجده و سماویه که با سین شروع می شوند.
در دو عالم جلال ما زهراست رمز تغییر حال ما زهراست
عید با فاطمیه می آید ذکر تحویل سال ما زهراست
.jpg)
